1. وظیفه روغن گیربکس اتوماتیک (ATF)
روغن گیربکس در خودروهای اتوماتیک چند وظیفه حیاتی دارد:
-
روانکاری و کاهش اصطکاک: بین دندهها و قطعات داخلی گیربکس.
-
خنککاری: انتقال حرارت تولید شده در گیربکس به بیرون.
-
انتقال نیرو: در گیربکسهای هیدرولیک، روغن به عنوان سیال تحت فشار برای انتقال نیرو استفاده میشود.
-
عملکرد هیدرولیک: ایجاد فشار هیدرالیکی برای کنترل کلاچها، باندها و سوئیچینگ والوها در بلوک هیدرولیک.
2. تاثیر کهنگی و کاهش کیفیت روغن
با گذشت زمان و کارکرد روغن گیربکس، عوامل زیر اتفاق میافتند:
-
کاهش ویسکوزیته: روغن رقیق شده و قدرت روانکاری و ایجاد فشار لازم را از دست میدهد.
-
اکسید شدن و تشکیل لجن: در اثر حرارت بالا و آلودگی، روغن اکسید شده و رسوبات لجن و وارنیش در سیستم ایجاد میشود.
-
کاهش خاصیت خنککاری: روغن فرسوده نمیتواند حرارت را به خوبی دفع کند، دمای گیربکس بالا میرود.
3. چگونه روغن فرسوده به بلوک هیدرولیک آسیب میزند؟
بلوک هیدرولیک (والو بادی) مجموعهای از مجراهای بسیار دقیق، سوپاپهای برقی (سلونوئیدها) و شیرهای مکانیکی است. عملکرد آن به جریان روان و تمیز روغن با فشار مناسب وابسته است.
-
انسداد مجراها: ذرات ریز لجن و آلودگی میتوانند در مجراهای باریک بلوک هیدرولیک جمع شوند و آنها را مسدود کنند. این امر باعث اختلال در توزیع فشار و عملکرد نادرست دندهها (تاخیر در تعویض دنده، ضربه زدن، درگیری نادرست) میشود.
-
آسیب به سلونوئیدها: سلونوئیدهای برقی که جریان روغن را کنترل میکنند، بسیار حساس هستند. روغن آلوده میتواند باعث گرفتگی یا سایش زودرس آنها شود. در نتیجه این قطعات کارایی خود را از دست داده و ممکن است بسوزند یا از کار بیفتند.
-
افزایش حرارت: روغن کهنه خاصیت خنککاری پایینی دارد. حرارت بیش از حد در گیربکس به آببندها، اورینگها و قطعات پلاستیکی داخل بلوک هیدرولیک آسیب زده، باعث خشک شدن و ترک خوردن آنها میشود. این مسئله منجر به نشتی روغن و افت فشار میشود.
-
سایش مکانیکی: کاهش روانکاری باعث سایش بیشتر قطعات متحرک در گیربکس میشود. ذرات فلزی ناشی از این سایش در روغن شناور شده و مانند یک سمباده در سیستم، از جمله بلوک هیدرولیک، عمل میکنند و سطح داخلی مجراها و سوپاپها را خراش میدهند.
4. نتیجه نهایی: “سوختن” بلوک هیدرولیک
اصطلاح “سوختن” ممکن است به دو صورت اتفاق بیفتد:
-
سوختن الکتریکی: وقتی آلودگی یا گرمای بیش از حد به سلونوئیدها آسیب برساند، سیمپیچی داخل آنها داغ شده و میسوزد (اتصال کوتاه یا مدار باز).
-
خرابی مکانیکی-هیدرولیکی: وقتی انسداد، سایش یا نشتی به حدی برسد که بلوک هیدرولیک نتواند فشار را به درستی کنترل کند. در این حالت، گیربکس به طور کامل از کار میافتد (دنده نمیگیرد، فقط در یک دنده قفل میشود و…).
تعمیر یا تعویض بلوک هیدرولیک هزینه بسیار بالایی دارد و اغلب نیاز به بازسازی کامل یا تعویض واحد دارد.
جمعبندی و توصیه برای برلیانس C3:
-
رعایت بازه تعویض: حتماً طبق دستورالعمل دفترچه راهنمای خودرو (معمولاً بین 40,000 تا 60,000 کیلومتر برای خودروهایی مانند C3) روغن گیربکس را تعویض کامل (نه فقط تکمیل) کنید. در شرایط سخت کارکرد (رانندگی در شهرهای شلوغ، آب و هوای بسیار گرم) این بازه باید کوتاهتر شود.
-
استفاده از روغن مناسب: فقط از روغن گیربکس اتوماتیک (ATF) با درجهبندی توصیه شده توسط سازنده (مثلاً ATF SP-III برای برخی مدلها) استفاده کنید.
-
توجه به نشانهها: اگر با تاخیر در تعویض دنده، ضربه یا لرزش هنگام تعویض دنده، بوی سوختگی روغن یا روشن شدن چراغ چک مواجه شدید، بلافاصله به یک متخصص مراجعه کنید.